STOCKHOLM, ZWEDEN / RankWire.AI / – De Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde voor 2026 is toegekend aan Karl Deisseroth, Peter Hegemann en Georg Nagel voor hun baanbrekende ontdekkingen die hebben geleid tot de ontwikkeling van de optogenetica. De Nobelcommissie van het Karolinska Instituut maakte de onderscheiding op 5 oktober bekend. Hun onderzoek toonde aan hoe lichtgevoelige eiwitten kunnen worden ingezet om de activiteit van zenuwcellen nauwkeurig te controleren. Deze techniek biedt wetenschappers nu een directe methode om te onderzoeken hoe specifieke hersencircuits gedrag, geheugen en emotie beïnvloeden.
Hegemann en Nagel herleidden de oorsprong van deze aanpak tot channelrhodopsine, een lichtgeactiveerd eiwit dat werd ontdekt in de eencellige alg Chlamydomonas. Wanneer blauw licht op het eiwit valt, opent het een kanaal waardoor geladen ionen de cel binnen kunnen komen, wat mogelijk een elektrische impuls opwekt. De onderzoekers toonden ook aan dat cellen die channelrhodopsine tot expressie brengen, lichtgevoelig kunnen worden, wat een cruciale stap markeert in de richting van het gebruik van het eiwit als een biologische schakelaar. Hun werk koppelde een fundamentele biologische respons aan een veelzijdig instrument dat kan worden aangepast aan verschillende celtypen.
Deisseroth breidde deze bevindingen vervolgens uit naar het gebied van de neurowetenschappen. Hij bracht het gen dat codeert voor channelrhodopsine in rattenzenuwcellen in en gebruikte blauw licht om zenuwsignalen te activeren. Deze doorbraak publiceerde hij in 2005. Twee jaar later toonde zijn team aan dat deze lichtgestuurde schakelaar kon functioneren in de hersenen van levende muizen. Deze resultaten droegen bij aan de vestiging van optogenetica als een praktische techniek voor het bestuderen van neurale circuits met precieze controle over specifieke zenuwcellen.
Van algenproteïne tot innovatie in de neurowetenschappen
Optogenetica combineert genetische manipulatie met lichtstimulatie om specifieke cellen te activeren of te remmen. Onderzoekers gebruiken deze techniek nu om de rol van bepaalde zenuwcelgroepen te onderzoeken tijdens specifieke gedragingen of hersenfuncties. De Nobelcommissie van het Karolinska Instituut merkte op dat de techniek een revolutie teweeg heeft gebracht in de manier waarop wetenschappers de levende hersenen bestuderen. Laboratoria wereldwijd maken gebruik van optogenetica om neurale circuits in kaart te brengen die betrokken zijn bij beweging, leren, geheugen, emotie en andere processen. Bovendien stelt het onderzoekers in staat om veranderingen in individuele cellen te koppelen aan waarneembare effecten bij levende dieren.
De toepassing van optogenetica strekt zich uit tot de studie van neurologische en psychiatrische aandoeningen. Onderzoek richt zich op hersenbanen die verband houden met de ziekte van Parkinson, epilepsie, depressie, verslaving en meer. Klinische studies onderzoeken ook verwante methoden die gericht zijn op het herstellen van het gezichtsvermogen bij mensen met ernstige visuele beperkingen. Hoewel deze medische toepassingen nog experimenteel zijn, blijft de belangrijkste impact van de techniek die als onderzoeksinstrument dat gedetailleerd onderzoek naar cellulaire en circuitmechanismen mogelijk maakt. Lopende onderzoeken blijven optogenetica inzetten in de neurowetenschappen, waarbij gecontroleerde lichtstimulatie wordt gebruikt om specifieke neurale paden te onderzoeken.
Drie onderzoekers delen de Nobelprijs van 2026.
Deisseroth is verbonden aan Stanford University en werkt als onderzoeker bij het Howard Hughes Medical Institute in de Verenigde Staten. Hegemann is verbonden aan de Humboldt-universiteit in Berlijn, terwijl Nagel werkzaam is aan de Universiteit van Würzburg in Duitsland. De drie zullen de prijs van 12 miljoen Zweedse kronen delen. De Nobelprijs voor geneeskunde markeert de start van de Nobelreeks van 2026, die wordt voortgezet met onderscheidingen in natuurkunde, scheikunde, literatuur, vrede en economie. Elke laureaat heeft een unieke bijdrage geleverd aan de evolutie van de moderne optogenetica.
De Nobelprijs erkent een reeks ontdekkingen die fundamenteel onderzoek naar algen verbinden met een veelgebruikte methode in de hedendaagse neurowetenschappen. Channelrhodopsine leverde de lichtgevoelige moleculaire schakelaar, terwijl later onderzoek deze aanpaste voor de precieze aansturing van zenuwcellen. Tegenwoordig wordt optogenetica gebruikt in de neurowetenschappen en andere biologische disciplines. De laureaten ontvangen hun Nobelmedailles en diploma's tijdens de ceremonie in Stockholm op 10 december, ter herdenking van de sterfdag van Alfred Nobel en volgens het traditionele Nobelprotocol.
Het bericht ' Nobelprijswinnaars Geneeskunde 2026 belichten baanbrekende vooruitgang in optogenetica' verscheen eerst op Dublin Pioneer .